नदीवरील घाट –प्रेमाचे बंधन

वर निळभोर आकाश आणि खालून संथ वाहणारी नदी.. संथ वाहणारी नदी म्हटलं की आठवते ती कृष्णामाई. याच कृष्णामाईला मिळणारी तिची प्रमुख उपनदी म्हणजे पंचगंगा. आता पंचगंगा म्हटल्यावर डोळ्यासमोर येतो तो या पट्टयात झालेला मुसळधार पाऊस आणि पंचगंगेला आलेला पूर. पण पंचगंगा म्हटले की दिसायला लागतात ते कोल्हापूरमध्ये या नदीवर बांधलेले सुंदर दगडी घाट. कोल्हापूरहून रत्नागिरीला जायला लागल्यावर ब्रिटिश कालीन शिवाजी पूल लागतो याच पुलावरून डावीकडे पाहिले असता पूर्वी पंचगंगा घाट नजरेस पडायचा. आता शिवाजी पुलाला समांतर दुसरा पूल बांधल्यामुळे हा घाट सहजासहजी दिसत नाही. पण नदीकाठाला जाऊन मुद्दाम पाहण्यासारखा हे ठिकाण आहे. पावसाळा सोडून इतरवेळी संथ वाहणाऱ्या पंचगंगेच्या पाण्यात तीरावरच्या झाडांनाही आपले प्रतिबिंब पाहण्याचा मोह होतो. वरचे निळे आकाश आणि खाली झाडांचे प्रतिबिंब मिरवत वळणदार वाहणारी संथ नदी...त्यात भर दुसऱ्या तीरावरच्या सुबक घाटांची! इथली संध्याकाळ तर विलोभनीय असणार! 

एका प्रशस्त जागेच्या एका बाजूला सुंदर कोरीव काम असलेली मंदिरे आणि दुसऱ्या बाजूला नदीपात्रात उतरत जाणाऱ्या दगडी पायऱ्या. ही जागा म्हणजे कोल्हापूरमधील पंचगंगा घाट. या शाहू कालीन घाटाची आता थोडी दुर्दशा झाली आहे. पण घाट आणि तिथली मंदिरे पाहिली की, पूर्वीच्या त्याच्या वैभवाची जाणीव नक्कीच होते. नदी पात्रात पाण्यात ओळीने काही मंदिरे आहेत. यात देवदेवतांच्या मंदिरांबरोबरच राजघराण्यातील व्यक्तींची समाधीमंदिरेही आहेत. असं म्हणतात की, जेव्हा ही मंदिरे बांधली गेली तेव्हा ती नदीच्या काठावरच होती. कालांतराने नदीने आपला प्रवाह बदलल्यामुळे आता ती पाण्यात गेली आहेत. यया मंदिरांच्या सोबतीनेच उंच दीपमाळाही पाण्यात दिमाखात उभ्या आहेत. पण पायऱ्या उतरुन खाली गेलं की काठावर अजूनही काही मंदिरं आहेत. शिवलिंग, देवदेवतांची चित्रे त्यावर सुबकपणे कोरलेली आहेत. 

नदीपात्रात उतरता यावे, स्नानसंध्या, इतर धार्मिक विधी, धुणी धुणे इ. गोष्टी सुलभतेने करता याव्यात म्हणून पूर्वी दगडी पायऱ्या बांधल्या जायच्या. त्यालाच आपण घाट म्हणतो. घाट ही संकल्पना पूर्णपणे खास भारतीय आहे. घाट बांधणे हे पुण्याचे काम मानले जायचे. पेशवे किंवा अहिल्याबाई होळकर यांनी कितीतरी घाट बांधल्याचे सर्वज्ञात आहेच. भारतात गंगा, नर्मदा, गोदावरी, कृष्णा अशा कितीतरी मोठ्या नद्यांवर घाट बांधलेले आहेत. पूर्वीच्या कारागिरांचे आणि त्यांच्या आश्रयदात्यांचे कौतुक करावे तेवढे थोडेच! अशी कारागिरी पाहिल्यावर आश्चर्य वाटते आणि बरोबरीने अभिमानही वाटतो. 

पंचगंगेचा घाट अगदी पाहण्यासारखा आहे. पण सध्या कदाचित दुर्लक्षित असल्यामुळे परिसर अस्वच्छ आहे. मात्र जर इथे विकासकामे केली तर अतिशय देखणा होऊन जाईल हा परिसर. या घाटाला भेट दिल्यावर फोटो काढायचा मोह तर होणारच..😊 


जस्मिन जोगळेकर

टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

शिस्त

शिस्त.... कधीकधी पसारा आवरायला घेतला की, कपाटातल्या कप्प्यात सापडतं काय काय… कुठल्याशा मंदिरातली अभिषेकाची पावती… एखाद्या महिन्यातल्या किराणा मालाचं बिल… तर कधी त्याच्याबरोबर गेलेल्या हॉटेलचं बिल… त्या बिलावरचे आकडे पुसट दिसतात हळूहळू  आणि तो ही आता सोबत नसतो…  पण त्याच्या बरोबर घालवलेला सुखाचा काळ… त्याच्या सोबतच्या गुजगोष्टी… त्याच्या सोबत पाहिलेली स्वप्नं… तो आणि त्याच्या आठवणी… त्या तर पुसट होत नाहीत ना कधीच. मग हात आपले शिस्तीत काम करत राहतात पसारा आवरण्याचं…पण मनाचं काय?  मनात पसरलेल्या आठवणींच्या पसाऱ्याचं काय?  कळत नाही त्या आठवणींना शिस्तीत बांधावं, की तसंच राहू द्यावं…पसरलेलं. पुस्तकांचं आवरलेलंच कपाट आवरायला घेतलं की, सापडतं काय काय त्याही कप्प्यात… स्वतःच्या पैशातून घेतलेलं पहिलं पुस्तक… 'सस्नेह‘ लिहून कोणी भेट दिलेलं पुस्तक… लेकीचं एखादं बडबडगीताचं इटुकलं पुस्तक… त्यातच एका पुस्तकावर नजर गेली की, मन हळवं हळवं होऊन जातं. लाडका कवी, त्याचं ते पुस्तक, त्याच्या कविता… पहिल्या पानावरची त्याची झोकदार सही… त्यानं भेट म्हणून दिलेला बुकमार्क… त्यावरचा त्याचा स्पर...
अधिक वाचा

मध्यरात्र

          बघ… तुझ्याबद्दल वाटणारी ही ओढ अजिबात स्वस्थ बसू देत नव्हती मला. हल्ली तर प्रत्येक प्रहर, प्रहरातले प्रत्येक क्षण तुझ्या वाटेकडे डोळे लावून बसलेली असायचे. अगदी आत्ताही बघ ना… मध्यरात्र झाली तरी डोळ्यांवर काही नीज दाटून येत नव्हती. पश्चिमेची गंभीर गाज निवळून आता हळूहळू पूर्वेकडून भूपाळी ऐकू येईल, सप्तर्षींची जागा आता हळूहळू शर्मिष्ठा घ्यायला लागतील; पण माझ्या डोळ्यातली टक्क जाग काही झोपेचं नाव घ्यायला तयार नव्हती. का? तर तू येशील… तू नक्कीच येशील असं वाटायला लावणारी तुझी ओढ. या माझ्या खात्रीला… का?… का म्हणून तडा दिलास रे तू? अर्ध्या तासापूर्वी तुझ्याकडून आलेला मेसेज वाचला आणि… आणि अक्षरशः हादरुन गेले रे. असं का वागलास माझ्याबरोबर सांग ना? झोप येत नव्हती म्हणून गच्चीत बसायला आले होते. पश्चिमेच्या खाऱ्या वाऱ्यासोबत मनाला शांत करणारे सूर ऐकू असं ठरवून वर आले होते रे आणि आता तू सांगतोयस मला की माझं तुझ्याबरोबर नसणं आता स्वीकार. स्वीकार… असं टाईप करण्याएवढं सहज शक्य आहे का ते? अरे, इतके दिवस तुझं अस्तित्व, तुझे श्वास मालकंसच्या सुरां...
अधिक वाचा

भाग एक

भाग एक त्यादिवशी संध्याकाळी इरा बागेतून घरी आली तीच अगदी गप्प गप्प. रोज भयंकर दंगा करत येणारी, गेटमधूनच आई, आई चा जप करत येणारी इरा, घरी परत आलेली आज आईला कळलंच नाही. इराच्या आजोबांना जेव्हा आत शिरताना पाहिलं तेव्हा आईला कळलं की आज काहीतरी बिनसलेलं दिसतंय. इराचा स्वभाव आईला माहीत होता. अशावेळी काही विचारायला गेलं तर ती उत्तर द्यायची नाही. म्हणून तिला काही न विचारता आईने आजोबांकडे मोर्चा वळवला.  'आज बागेत काही झालं का?' सूनबाईंचा तो प्रश्न ऐकून आजोबा म्हणाले, 'तसं तर काहीच झालं नाही. गेल्या गेल्या घसरगुंडीवर तर मस्त मजेत खेळत होती इरा. मित्र-मैत्रिणींशी नेहमीसारखा दंगा करून झाला. पण नंतर बाकी मंडळी घरी गेली आणि ही झोका घ्यायला गेल्यावर थोड्या वेळाने जरा अस्वस्थ दिसत होती खरं. मी विचारलंही तिला, पण आपल्याच तंद्रीत होती. काहीच बोलली नाही.' सांगेल जरा वेळाने म्हणून आई तिच्या कामाला लागली.  रात्री सगळं आवरून आई जेव्हा झोपायला खोलीत आली तेव्हाही इरा आढ्याकडे बघत गप्प पडली होती. आज जेवतानाही एकदम शांतता होती. इराला तसं पाहून आईच्या मनात थोडीशी कालवाकालव झाली. पण इराकडूनच काही ...
अधिक वाचा